PIM và AIM trong ISO 19650: Vì sao doanh nghiệp có thể phải trả tiền lần thứ hai cho dữ liệu công trình? - Phần 2

Sau khi làm rõ mối quan hệ giữa Mô hình thông tin dự án (PIM), Mô hình thông tin tài sản (AIM) và các yêu cầu thông tin trong ISO 19650 ở Phần 1, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu cách hệ thống này được triển khai trong thực tế.

Thông qua ví dụ cụ thể, các lỗi phổ biến, trách nhiệm của từng bên và vai trò của CDE, phần này sẽ làm rõ cách duy trì chất lượng và tính liên tục của dữ liệu từ giai đoạn dự án sang vận hành.

Ví dụ thực tế: Quản lý thông tin trong dự án xây dựng bệnh viện

Để hiểu rõ sức mạnh của ISO 19650, hãy so sánh hai cách tiếp cận khi bàn giao hệ thống cơ điện (MEP) cho một bệnh viện.

Quản lý thông tin chưa theo ISO 19650

• Đội thi công bàn giao một mô hình 3D Revit có dung lượng lên đến hàng GB, chứa đầy đủ mô hình các hệ thống đường ống được thể hiện bằng nhiều màu sắc khác nhau cùng hàng nghìn tệp PDF chưa được phân loại và lưu trữ trên ổ cứng di động.
• Kết quả ngày đầu tiên: Khi một phòng mổ gặp sự cố điều hòa, đội bảo trì mất 3 ngày để tìm catalog thiết bị, mã màng lọc và thông tin bảo hành trong hàng loạt tệp PDF rời rạc.

Quản lý thông tin theo ISO 19650

Ngay từ trước khi đấu thầu, ban quản lý bệnh viện đã đưa ra bộ Yêu cầu thông tin tài sản (Asset Information Requirements - AIR), trong đó quy định rõ:

• Không yêu cầu mô hình thể hiện các chi tiết nhỏ như bu lông, ốc vít hoặc màu sơn của thiết bị.
• Các thông tin bắt buộc phải cung cấp bao gồm: Thiết bị xử lý không khí (AHU) cấp khí cho từng phòng mổ; mã màng lọc HEPA của từng thiết bị; khoảng thời gian khuyến cáo thay thế màng lọc; vị trí lưu trữ tài liệu bảo hành và dữ liệu chạy thử (commissioning).
• Những yêu cầu này được đưa vào Yêu cầu trao đổi thông tin (Exchange Information Requirements - EIR) và được kiểm tra nghiệm thu tự động thông qua Môi trường dữ liệu chung (Common Data Environment - CDE) tại mỗi mốc thanh toán.
• Kết quả ngày đầu tiên: Đội vận hành tiếp nhận một Mô hình thông tin tài sản (Asset Information Model - AIM) được tổ chức hợp lý và kết nối trực tiếp với hệ thống quản lý tòa nhà. Chỉ với một thao tác trên sơ đồ kỹ thuật số của hành lang, kỹ sư vận hành có thể nhanh chóng xác định vị trí AHU gặp sự cố, tra cứu loại màng lọc cần thay thế và tạo phiếu yêu cầu bảo trì.

Bốn lỗi cần tránh

Từ thực tế triển khai ISO 19650, có thể nhận diện bốn sai lầm phổ biến làm giảm hiệu quả quản lý thông tin trong dự án.

• Chỉ tập trung vào dự án (Project-Only Focus): Thiết lập quy trình dữ liệu chỉ để phục vụ cho các cột mốc bàn giao tạm thời hoặc thanh toán khối lượng của nhà thầu, không đáp ứng đầy đủ nhu cầu thông tin phục vụ công tác quản lý và vận hành sau bàn giao.
• Dồn việc vào giai đoạn cuối (Last-Minute Scramble): Coi bàn giao thông tin là việc phụ. Chỉ đến giai đoạn cuối của dự án mới tập hợp hồ sơ hoàn công và dữ liệu để phục vụ nghiệm thu. Không hề có bộ tiêu chí nghiệm thu thông tin được thống nhất từ đầu.
• The "Data Dump": Nhầm lẫn tai hại giữa PIM và AIM. Chuyển giao toàn bộ mô hình thiết kế chưa được chọn lọc hoặc kiểm chứng, bao gồm nhiều thông tin không phục vụ công tác quản lý, cho chủ đầu tư.
• Dữ liệu bị thoái hóa (Decaying Baselines): Chủ đầu tư bỏ bê việc bảo trì mô hình sau bàn giao. Khi tòa nhà có sự thay đổi (sửa chữa phòng, thay thế máy bơm mới, thay đổi khách thuê), họ không cập nhật thông tin vào AIM. Khi triển khai các dự án cải tạo tiếp theo, chủ đầu tư phải thực hiện khảo sát và cập nhật dữ liệu lại từ đầu do dữ liệu gốc không còn phản ánh đúng hiện trạng công trình.

Trách nhiệm hợp đồng: Ai chịu trách nhiệm về tính chính xác của thông tin?

Mọi cuộc thảo luận về BIM sẽ khó mang lại hiệu quả thực tế nếu hợp đồng không quy định rõ trách nhiệm của các bên đối với chất lượng thông tin. ISO 19650 định nghĩa luồng trách nhiệm qua 3 cấp độ bổ nhiệm cực kỳ nghiêm ngặt:

Chuỗi trách nhiệm và luồng trao đổi thông tin giữa Bên chỉ định, Bên được chỉ định chính và các Bên được chỉ định theo ISO 19650.

• Bên giao nhiệm vụ (Appointing Party): Là bên bổ nhiệm một tổ chức khác để thực hiện công việc, cung cấp hàng hóa hoặc dịch vụ. Trong phạm vi dự án, bên này có trách nhiệm xác định và ban hành các yêu cầu thông tin phù hợp, đồng thời thiết lập các nguyên tắc quản lý thông tin cần tuân thủ.
• Bên được giao nhiệm vụ chính (Lead Appointed Party): Chịu trách nhiệm điều phối việc quản lý và cung cấp thông tin của đội ngũ triển khai thuộc phạm vi thỏa thuận của mình, gom dữ liệu từ các nhánh chuyên môn, kiểm tra chất lượng chặt chẽ trước khi đệ trình lên chủ đầu tư.
• Bên được giao nhiệm vụ (Appointed Parties): Trực tiếp tạo lập thông tin và chịu trách nhiệm cho độ chính xác kỹ thuật của từng cấu kiện họ lắp đặt.

Cột mốc bàn giao dự án là một ranh giới thông tin và hợp đồng quan trọng, đánh dấu sự chuyển tiếp từ giai đoạn triển khai sang giai đoạn vận hành. Tại đây, thông tin cần thiết cho vận hành và quản lý tài sản được kiểm tra và chuyển giao theo các yêu cầu thông tin đã thống nhất. Sau đó, việc quản lý và duy trì AIM được thực hiện theo cơ cấu quản lý tài sản và các thỏa thuận/hợp đồng liên quan.

Môi trường dữ liệu chung – Sợi chỉ đỏ xuyên suốt vòng đời

Để hỗ trợ việc quản lý và trao đổi thông tin xuyên suốt từ PIM đến AIM, ISO 19650 sử dụng Môi trường dữ liệu chung (Common Data Environment - CDE) như nền tảng kết nối các quy trình quản lý thông tin với các giải pháp kỹ thuật phù hợp.

CDE không chỉ là một môi trường lưu trữ dữ liệu trên nền tảng đám mây mà còn là một quy trình quản lý thông tin nhằm kiểm soát trạng thái dữ liệu theo mô hình vô cực:

• Trong giai đoạn thi công: CDE bảo vệ và kiểm soát mô hình PIM đang liên tục tiến hóa.
• Tại thời điểm bàn giao: CDE đóng vai trò là điểm kiểm soát kỹ thuật, nơi dữ liệu được đối chiếu với các yêu cầu trong AIR trước khi được nghiệm thu.
• Trong giai đoạn vận hành: CDE tiếp tục hỗ trợ việc quản lý, trao đổi và cập nhật thông tin trong giai đoạn vận hành, AIM có thể được quản lý qua một hoặc nhiều hệ thống phù hợp.

Danh sách kiểm tra triển khai ISO 19650 cho quản lý dự án

Để hạn chế nguy cơ phải "trả tiền lần thứ hai" cho dữ liệu, hãy sử dụng danh sách kiểm tra sau:

• Xác định nhu cầu Quản lý vận hành (Facility Management - FM) trước: Yêu cầu đội vận hành liệt kê chính xác các trường dữ liệu họ cần tra cứu trên phần mềm FM trước khi bắt đầu thiết kế và triển khai mô hình.
• Chuyển nhu cầu thông tin thành yêu cầu trong hồ sơ thầu: Từ AIR và PIR, xác định các EIR phù hợp cho từng thỏa thuận và đưa các yêu cầu này vào hồ sơ mời thầu hoặc hợp đồng để các bên hiểu rõ thông tin cần cung cấp, tiêu chí chấp nhận và thời điểm trao đổi.
• Thiết lập CDE ngay ngày đầu tiên: Đảm bảo các bên tham gia dự án đều làm việc trên một môi trường dữ liệu chung duy nhất, có quy trình phê duyệt rõ ràng.
• Kiểm tra nghiệm thu dữ liệu định kỳ: Tổ chức kiểm tra và chấp thuận dữ liệu hoàn công theo từng cột mốc giải ngân, thay vì chờ đến cuối dự án mới thực hiện nghiệm thu.
• Quy định trách nhiệm cập nhật AIM: Xác định rõ đơn vị chịu trách nhiệm cập nhật AIM ngay sau khi hoàn tất bàn giao.

Thông tin là một tài sản thực sự!

Trên các công trình hiện đại, Mô hình thông tin tài sản (AIM) là nền tảng thông tin quan trọng có thể hỗ trợ việc xây dựng và duy trì Digital Twin, nhưng AIM không đồng nghĩa với Digital Twin.

Nếu bạn bàn giao một công trình hoàn chỉnh về mặt vật lý nhưng dữ liệu đi kèm không đầy đủ, thiếu nhất quán hoặc khó khai thác, bạn mới chỉ hoàn thành một phần mục tiêu của dự án. Việc áp dụng tư duy quản lý thông tin theo ISO 19650 giúp giảm chi phí khảo sát, hạn chế việc tái tạo dữ liệu sau bàn giao và nâng cao giá trị khai thác thông tin trong suốt vòng đời công trình.

Bạn muốn chuẩn hóa quy trình quản lý thông tin theo ISO 19650?

Liên hệ OneCAD để nhận bộ biểu mẫu AIR, PIR, EIR theo tiêu chuẩn ISO 19650 cùng lộ trình tư vấn tối ưu hóa dữ liệu vận hành phù hợp với dự án.